WAPI UNATAKIWA KUANDIKA AU KUSEMA NENO HELA, PESA AU FEDHA? SOMA HAPA.

Kila mtu analijua neno "Hela". Ni neno ambalo mtu hulitaja anapohitaji kutaja au kutajiwa gharama ya kulipia au kulipwa ili apate au atoe huduma au kitu chenya mahitaji ya kuuza au kununua.

Neno hilo “hela” lina chimbuko la kihistoria na lina uhusiano mkubwa na biashara na sarafu za kale katika Afrika Mashariki.

Asili yake inaaminika kutoka kwa neno la Kihindi “paisa” au “hela/pice” kupitia wafanyabiashara kutoka India waliokuwa wakifanya biashara kwenye pwani ya Afrika Mashariki karne nyingi zilizopita.

Wakati wa ukoloni wa Waingereza, kulikuwa na sarafu ndogo sana iliyojulikana kama “heller” kutoka lugha za Ulaya hasa Kijerumani, ambayo pia ilichangia matumizi ya neno hilo.

Kwa Kiswahili "hela” awali lilimaanisha sarafu ndogo sana ya fedha (chenji ndogo), baadaye maana yake ikapanuka na kumaanisha fedha kwa ujumla, hivyo sasa maana yake ni fedha zote kwa ujumla.

Kwa kifupi neno "hela" chimbuko lake linatokana na mchanganyiko wa ushawishi wa biashara ya Wahindi, Waarabu, na Wazungu waliofika Afrika Mashariki.

Pamoja na neno "Hela" katika kiswahili yapo maneo mengine ambayo mtu hutaja anapotaka kupata au kutoa gharama ya huduma au kitu chenya mahitaji ya kuuza au kununua, ambayo ni "pesa" na "Fedha" na yote yana tofauti katika muktadha wa matumizi.

Hebu tuchambue tofauti kati ya “hela”, “pesa”, na “fedha” kwa Kiswahili kwa njia rahisi.

1.Hela
Neno hili asili ilikuwa ni kumaanisha Sarafu ndogo (chenji). Maana ya sasa linatumika kumaanisha fedha kwa ujumla, lakini mara nyingi ni katika mtindo wa mazungumzo ya kawaida. Mfano: “Sina hela kabisa leo” aidha ni neno la kila siku (slang/mazungumzo ya kawaida).

2. Pesa
Hili ndilo neno la Kiswahili lenye mizizi ya zamani zaidi, asili yake pia ina uhusiano na biashara ya pwani ya Afrika Mashariki (linaaminika kutoka lugha za Kihindi kama “paisa”), na ni neno rasmi kidogo kuliko neno “hela”. Linaweza kutumika rasmi au kawaida.

3. Fedha
Hili ni neno la rasmi zaidi ambalo asili yake ni Kiarabu (“fiddah” = fedha/silver), pia lina maana ya madini ya silver (fedha halisi) na
ndilo hutumika sana kwenye lugha rasmi katika  serikali, uchumi na maandishi.

Kwa ufupi ni kwamba, wakati neno "Hela" ni la katika mazungumzo ya kawaida (slang kidogo), neno "Pesa" pia ni la katika mazungumzo ya kawaida (inatumika sana kila mahali) lakini neno "Fedha" ndiyo la katika mazungumzo rasmi na kitaalamu.

Sasa tuangalie matumizi ya “hela”, “pesa”, na “fedha”  eneo ambalo ndiyo sehemu inayowachanganya wengi kulingana na muktadha.

1. Katika mazungumzo ya mitaani (informal)
ndiyo watu hutumia lugha rahisi na ya haraka, hivyo neno "hela" ndilo hutumika zaidi, kwa mfano; "Una hela kidogo unikopeshe?”, "Leo sina hela kabisa”. ingawa na neno "pesa" pia hutumika, lakini kidogo kuliko “hela”, kwa mfano; "Natafuta pesa ya kula”. Lakini neo "Fedha” halitumiki sana hapa (litasikika kama ni rasmi sana).

2. Mazungumzo ya kawaida (neutral).
Hii ni lugha ya kila siku lakini si ya mtaani sana na ndipo neno pesa hutumika zaidi, kama; "Nahitaji pesa kwa ajili ya ada”,
“Anatafuta pesa ya kujikimu” na hata neno Hela bado linaweza kutumika, lakini hutegemea mtu na mazingira. Hapa ndipo neno “pesa” ni salama kutumia popote.

3. Lugha rasmi (serikali, habari, shule, benki).
Hapa ndipo tofauti inaonekana wazi kabisa:
Neno Fedha hutumika zaidi. Kwa mfano;
“Serikali imetenga fedha kwa maendeleo”,
“Wizara ya Fedha”, "Mzunguko wa fedha katika uchumi”.  Ukisema “hela” hapa, itaonekana si ya kitaalamu. Neno "Pesa” nalo linaweza kutumika, lakini “fedha” ndiyo sahihi zaidi. Mfano wa kulinganisha sentensi moja:

Mtaani: “Natafuta hela”, Kawaida: “Natafuta pesa”, rasmi: “Natafuta fedha”.

Hitimisho rahisi:
Tumia neno "hela" kwa marafiki /mazungumzo ya kawaida sana.Tumia neno pesa karibu kila sehemu (salama zaidi) na
Utumie neno "fedha" kwenye mazingira rasmi au kitaalamu.

Ukijifunza hii, utaweza kubadilisha lugha yako kulingana na unayezungumza naye  ambayo ni ujuzi muhimu sana.